Μια δισκέτα μπορούσε να περάσει από χέρι σε χέρι μεταφέροντας ένα χρήσιμο πρόγραμμα και ένα μήνυμα από τον δημιουργό του: δοκιμάστε το και, αν συνεχίσετε να το χρησιμοποιείτε σύμφωνα με τους όρους του, εγγραφείτε. Το shareware στηρίχθηκε σε αυτή τη διαφορετική σχέση ανάμεσα στη διανομή, στην αξιολόγηση και στην πληρωμή του λογισμικού.
Η διανομή ως μέρος της ιδέας
Αντί να εξαρτάται αποκλειστικά από μια μεγάλη εμπορική συσκευασία, ο προγραμματιστής μπορούσε να επιτρέψει την κυκλοφορία μιας δοκιμαστικής έκδοσης. Οι λεπτομέρειες διέφεραν: χρονικός περιορισμός, πρόσθετες δυνατότητες ή υποχρέωση εγγραφής για συνεχιζόμενη χρήση. Το κοινό στοιχείο ήταν η δυνατότητα να γνωρίσει ο χρήστης το προϊόν πριν αποφασίσει αν του ταιριάζει.
Δεν σημαίνει το ίδιο με το δωρεάν
Το shareware δεν ταυτίζεται με λογισμικό δημόσιου τομέα, ανοικτό κώδικα ή απεριόριστη δωρεάν χρήση. Η άδεια κάθε προγράμματος καθόριζε τι επιτρεπόταν. Η αντιγραφή για δοκιμή δεν σήμαινε ότι εξαφανίζονταν τα δικαιώματα του δημιουργού. Αυτή η διάκριση είναι ουσιαστική όταν παρουσιάζουμε παλιές συλλογές λογισμικού και τους τρόπους με τους οποίους έφταναν στους προσωπικούς υπολογιστές.
Μικρές εφαρμογές, πραγματικές ανάγκες
Βοηθητικά εργαλεία, οργανωτές, παιχνίδια και εφαρμογές ειδικού σκοπού μπορούσαν να βρουν κοινό χωρίς μεγάλο αρχικό προϋπολογισμό διανομής. Ένας χρήστης που αναζητούσε μια συγκεκριμένη λειτουργία συναντούσε συχνά έναν δημιουργό που αντιμετώπιζε το ίδιο πρόβλημα. Η επικοινωνία μαζί του μπορούσε να οδηγήσει σε διορθώσεις, νέες εκδόσεις και καλύτερες οδηγίες.
Ο κατάλογος και το συνοδευτικό αρχείο
Η περιγραφή ενός προγράμματος είχε μεγάλη σημασία. Έπρεπε να εξηγεί τι κάνει, σε ποιο σύστημα λειτουργεί και πώς εγκαθίσταται. Τα συνοδευτικά αρχεία οδηγιών και εγγραφής αποτελούν σήμερα πολύτιμα τεκμήρια. Διασώζουν τον τόνο της επικοινωνίας, τις απαιτήσεις υλικού και τον τρόπο με τον οποίο ένας μικρός δημιουργός παρουσίαζε τη δουλειά του στο κοινό.
Η αξία της δοκιμής
Η δυνατότητα αξιολόγησης άλλαξε τη σχέση εμπιστοσύνης. Ο χρήστης δεν βασιζόταν μόνο σε μια διαφήμιση: μπορούσε να ελέγξει αν η εφαρμογή χωρούσε στη δική του καθημερινότητα. Βέβαια, ένα πρόγραμμα που ξεκινούσε σωστά δεν ήταν απαραίτητα κατάλληλο για κάθε εργασία. Η τεκμηρίωση, η υποστήριξη και η σαφήνεια των όρων παρέμεναν ουσιαστικά κριτήρια.
Στην ιστορία του PC, το shareware αναδεικνύει τη μικρή κλίμακα της καινοτομίας. Πίσω από μια απλή οθόνη εγγραφής μπορούσε να βρίσκεται ένας ανεξάρτητος προγραμματιστής, μια οικογενειακή επιχείρηση ή μια μικρή ομάδα. Οι δισκέτες και οι κατάλογοι που διασώθηκαν αφηγούνται πώς το λογισμικό ταξίδευε, πώς κέρδιζε την εμπιστοσύνη και πώς η χρησιμότητα μπορούσε να προηγηθεί της εμπορικής προβολής.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Association of Software Professionals — The Origin of Shareware
- Association of Software Professionals — The History of Shareware & PsL
Η συνοδευτική εικόνα δημιουργήθηκε με Τεχνητή Νοημοσύνη για το PC.gr και αποτελεί εικαστική αναπαράσταση της θεματικής του άρθρου.
Σύνταξη & Επιμέλεια: Βλαχογιάννης Λ. Γεώργιος
Μέλος της Ένωσης Συντακτών Εφημερίδων, Περιοδικών και Ηλεκτρονικών Μέσων Βορείου Ελλάδος